مه‌هاباد
  مه‌هاباد  


  ئاڕشیو
  پێوه‌ندی
  دۆستان

  Saturday, June 26, 2004  

• 

دیسان ئاژاوه‌ی تاقمێک له مه‌نگوڕه‌کان

 

له چه‌ند شه‌وی ڕابردوو دا تاقمێ له‌ لاوانی مه‌نگوڕ هیرش ده‌به‌نه سه‌ر چه‌ند بنه‌ماڵه‌ی مه‌هابادی و ده‌یکه‌ن به لێدان و کوتان و ته‌نانه‌ت ژن و مناڵیش ناپارێزن و چه‌شنی هێرشی مه‌غۆله‌کان ماڵه‌کانیان ده‌ده‌نه به‌ر په‌لاماری به‌رد و شووشه و په‌نجه‌ران ناهێڵن. له‌و نێوه دا چه‌ند که‌س بریندار ده‌بن و ئه‌و هێرش کردنه چه‌ند جار  دووپات ده‌بێته‌وه، هۆی ئه‌و شه‌ڕ و کێشه هه‌ڵاییساندنه‌ش هیچ ده‌لیلیکی تایبه‌تی نییه‌و ده‌کرێ بڵێین هه‌ر له بیانوو ده‌گه‌ڕێن بۆوه‌ی ئاژاوه‌و پشێوی بخه‌نه‌ ناو شار و دیمه‌نی شار و کورده‌واری ناحه‌ز که‌ن و به جۆریک‌ نیشان ده‌ن که دژایه‌تیان له گه‌ڵ کورد و مه‌هابادی هه‌ر به‌رده‌وامه . هه‌ڵبه‌ت له ڕابڕدووش دا تا ئێستێ چه‌ندین جار ئه‌و جۆره کێشه‌و ئاژاوه‌یان له شوێنه جۆراوجۆره‌کانی شار دا به‌ڕێوه بردووه و ئه‌مه‌ شتێکی تازه نییه .

خه‌ڵکی نیشتمان‌په‌روه‌ری شاری مه‌هاباد وێڕای مه‌حکووم کردنی ئه‌و ئاکاره ناحز و دژی‌گه‌لی‌یانه له‌لایه‌ن تاقمێک له مه‌نگوڕه‌کانه‌وه ، ئه‌وڕۆ ڕێکه‌وتی شه‌ممۆ 22/6/2004 له مان‌گرتنێکی یه‌کپارچه ‌و به‌ربڵاو دا ته‌واوی دوکان و شوینه‌کانی بازار و شه‌قامه‌کانی شاریان داخست و شار به‌ته‌واوی ته‌‌عتیل بوو . خه‌ڵکی شار مه‌به‌ستیان له‌و مان‌گرتنه ئه‌وه‌یه که به‌رپرسان پێشی ئه‌و مل‌هوڕی و لات‌بازاری ئه‌وانه بگرن و نه‌هێڵن چیدی هێمنایه‌تی خه‌ڵک بکه‌وێته مه‌ترسی و یاسا و ڕێ‌و شوێنی ژیان ئاوه به‌ئاشکرایی پێ‌شێل نه‌کرێ ، ده‌نا خه‌ڵک بۆخۆیان ده‌ست به‌کار ده‌بن و کۆتایی به‌و مڵ‌هوڕیانه دێنن . 

 


ڕای خۆت بنووسه

. . .
  Tuesday, June 08, 2004  

• 

ئاڵای کوردستان

 

له ڕۆژنامه‌ی ئاشتی دا ئه‌‌و هه‌واڵه‌م چاو پێ‌ که‌وت " کوردێکی ڕۆژهه‌ڵات به بینینی ئاڵای کوردستان گیانی له ده‌ست دا : ڕۆژی 18ی مانگی مه‌ی سلێمانی که‌ریم‌نه‌ژادیان که کوردێکی دانیشتووی شاری مه‌هاباده ، به سه‌ردان له ڕێگه‌ی سنووری حاجی‌ئۆمه‌رانه‌وه دێته ئه‌ودیوی کوردستانی باشوور، دوای ئه‌وه‌ی بۆ چه‌ند ده‌قیقه‌یه‌ک له ئاڵای کوردستان ڕاده‌مێنێ یه‌کسه‌ر گیانی له‌ده‌ست ده‌دا و کۆچی دوایی کرد. پۆلیسه‌کانی سه‌رسنوور ئاشکرایان کردووه که دوای په‌ڕینه‌وه‌ی ناوبراو سه‌رنجیان داوه که زۆر به قووڵیه‌وه له به‌رامبه‌ر ئاڵای کوردستان ڕاماوه،که بۆته جێگه‌ی سه‌رنجی ئه‌وان، هه‌ر به به‌رچاوی ئه‌وانیش که‌وتۆته خواره‌وه و گیانی له‌ده‌ست داوه . که‌س‌وکاری سلێمان که‌ریم‌نژادیانیش ده‌ڵێن ناوبراو هیچ کارێکی له‌م دیو نه‌بوو ته‌نها بۆ به‌سه‌ر کردنه‌وه‌ی ڕه‌وشی هه‌رێم هاتبوو ، ده‌مێکه خولیایی بینینی شه‌کاوه‌یی ئاڵای کوردستانی لێ ببوو به خه‌ونێک ، بۆیه ده‌یگوت ‌: تا به چاوی خۆم نه‌یبینم ئاسووده نابم."

بیستنی ئه‌و هه‌واڵه مچوڕک به له‌شی هه‌موو کوردێکی دڵسۆز دادێنێ و ئه‌و ڕاستییه زۆر به جوانی وه‌ده‌رده‌خا که کوردی ژێرده‌ست و زوڵم‌لێکراو و هه‌ناسه‌سارد تا چ ڕاده‌یه‌ک تاسه‌مه‌ند و چاوه‌ڕوانی شه‌کانه‌وه‌ی ئاڵای به خوێن ڕه‌نگاوی وڵاته‌که‌یه‌تی و ئه‌وه‌ی به‌خه‌ونێک زانیوه و به دیتنی ئه‌و ئاڵا به‌رزه و به وه‌دیهاتنی خه‌ون و ئاواتی له‌مێژینه‌ی کورد له خۆشیان گیانی ده‌رده‌چێ .

هه‌ر شه‌کاوه بێ ئاڵای ڕه‌نگینی وڵاتم ، به‌و هیوایه به وشیاری و یه‌کگرتوویی و یه‌کدڵی و تێکۆشانی هه‌موو خه‌ڵکی کوردستان و هه‌موو لایه‌نه‌کان ، ئیتر هه‌تا هه‌تایه ئاڵای نه‌خشینم له شه‌کا‌وه‌یی نه‌وه‌ستێ و له ‌هه‌موو پارچه‌کانی وڵات به‌رز بکرێته‌وه ........     


ڕای خۆت بنووسه

. . .
  Friday, May 28, 2004  

• 

قادر لوتفیانی ( ئازا)

كه‌ریم سۆفی‌مه‌ولوودی

 

شه‌وی هه‌شتی بانه‌مه‌ڕ قادر لوتفیانی به ناز ناوی "ئازا" و "نه‌دار" كۆچی دوایی كرد ...

له ته‌نیایی وه‌ڕه‌ز بووم و به‌ته‌نیا هه‌ر به‌ بیری تۆم

به عیشقی تۆ وه‌فادارم،به دڵخوازی ئه‌سیری تـــــــۆم

چ خۆشه گه‌شت و سه‌یرانی به‌هاری جوانی دڵـــداری

له ئه‌وجی ده‌وڵه‌مه‌ندی دڵ گوڵم ته‌نیا فه‌قیری تـۆم

                                                        "ئازا"

 

بۆ منی تاسه بار و به دایم تاسه‌مه‌ند گرینگ نیه لوتفیانی كه‌ی له دایك بوو؟ كه‌ی مرد؟ به‌ڵام ژیان و چلۆنایه‌تی ژیواری مرۆڤ بۆمن یه‌كجار گرینگه. مێژوو مێژوویه! بۆ خۆپارێزی له بوولێڵ خۆ له باوه‌شی ئه‌م چه‌ن گزینگه داوێین.

شاعیری هه‌ناسه‌سارد و هه‌ناسه‌ناسی كورد قادر لوتفیانی كۆڕی وه‌ستا عه‌زیم له ساڵی 1332ی هه‌تاوی له شاری مه‌هاباد چاوی پشكووتن. هه‌ر له‌م شاره خوێندنی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندی تێپه‌ڕ كرد و دیپڵۆمی زانستی ته‌ربیه‌تی له شاری خۆیه وه‌رگرت. له 1350 وه‌‌ك مامۆستای قوتابخانه له مه‌هاباد ده‌ست به كار بوو. زۆر جار وه‌ك مامۆستایه‌كی نموونه و سه‌ركه‌وتوو به‌رگه‌ی شانازی وه‌ده‌ست هێنا. لوتفیانی به دایم له هرز و بیری په‌ره‌پێدان به فه‌رهه‌نگی گه‌لی هه‌ناسه‌ساردی كورددابوو، هه‌ر بۆیه ته‌نیا مامۆستایه‌تی قوتابخانه نه‌یتوانی هه‌ستی زوڵاڵ و پاك و خاوێنی ئه‌و هێژایه ساڕێژ بكا .

لوتفیانی به دوو نازناوی "ئازا" و " نه‌دار" خۆی له باره‌گای شێعرو ئه‌ده‌بی كوردی هاویشت و بۆ ڕاماڵینی گرفته‌كانی كۆمه‌ڵی كورده‌واری سه‌ركه‌وتووانه قۆڵی هیممه‌تی هه‌ڵماڵی . "ئازا" ئازایانه ده‌ستی به‌ خزمه‌ت كرد و ئاسه‌وارێكی زۆری خوڵقاندو له‌م ڕێبازه پیرۆزه دا ده‌ردو كه‌سه‌رێكی زۆری چێشت، تا ئه‌م ڕاده‌یه كه‌له‌ ساڵه‌كانی دوایی ته‌مه‌نی پیرۆزی‌داله كۆمه‌ڵ تاراو ته‌ریك كه‌وته‌وه و له بوولێڵی خه‌یاڵاتی دا ون بوو .

ئازا ڕۆڵه‌یه‌كی كوردی ئه‌مه‌گ‌ناسی سه‌ده‌ی بیست بوو، تاپاڵ و گۆڕه‌شه‌ی دیبوو، تاژان و تاڵانی ده‌ناسی ، په‌ی به جیاوازی تافاو لافاو بردبوو ، ژێرده‌ستی‌و ئه‌نفال و كیمیاباران و زۆره‌ملی و سووكایه‌تی پێكردن و بێ‌به‌شی و قڕه‌قڕی قه‌ڵاچۆكردنی بیستبوو. "ئازا" تینی تاویانی گه‌لی بۆ چووبوو، ته‌وژمێنه‌ره‌كانی ده‌ناسی و به تاڵیشكه تۆقاوی گه‌ل زه‌هله‌ی بڕابوو .

"ئازا" ماخولیای خولیاكانی كۆمه‌ڵێك بوو كه ددان و شه‌ویلكه‌یان به گرێپووچكه‌ی هاتی نه‌هاتییه‌وه نابوو . ئه‌و داوه‌ی ئازا تێی كه‌وتبوو هه‌ودای داواكانی بوو، ته‌واوی داواكانیشی چه‌ند پیت زیاتر نه‌بوو : " منیش ئینسانم".

"ئازا" هه‌ودای خه‌یاڵاتی له سه‌روای به‌یته‌كانی‌دا گرێ ده‌دا و تان و پۆی شێعره‌كانی به گڕ گڕانی بڵێسه‌ی خوێن و خه‌بات ده‌چنی . به وه‌رگێڕانی ئاڕه‌شی كه‌مانگیرو نووسینی نامیلكه‌ی "كوردستانی خوێناوی" و " ئه‌سب و نان" و " ئاوه‌زێ " و " بایمه‌ی شیله‌دار" و ده‌یان وه‌رگێڕدراوو به‌رهه‌م، گه‌لی به‌ربڵاو گه‌لی كوردی عه‌وداڵی ئه‌ڤینی خالیسانه‌ی خۆی كرد. قادری پڕ تانووت عاده‌تی به تانووت و لۆمه گرتبوو، به ته‌رازووبازانی ئازادی پێده‌كه‌نی، ئه‌م ژیانه‌ تامساره‌ی له مژه درێژو په‌یتا په‌یتاكانی جگاره دا كه وه‌ك هه‌نگاوه‌كانی به‌په‌له‌و دوور و درێژ بوو پڕ له دووكه‌ڵی فه‌رامۆشی ده‌كردو وه‌ها مژێكی به‌دی‌دێنا كه خۆی تێدا ون ده‌كردو دیسان له گه‌ڵ تیشكی تاونگازی هه‌تاوی مرۆڤایه‌تی‌ به‌ڵێنی دڵداری ده‌به‌سته‌وه.

هه‌ندێك وایان ده‌زانی كه ئازا له‌ئاڵقه‌یه‌كی بۆش دا ده‌خولێته‌وه، به‌ڵام هه‌رگیزمن بڕوام به‌و بۆچوونه نیه . دڵی پاكی قادر لوتفیانی ڕۆڵه ئازاكه‌ی كوردستان له شه‌وی هه‌شتی بانه‌مه‌ڕ له‌ لێدان وه‌ستاو ته‌رمی پیرۆزی له " گردی هونه‌رمه‌ندان"ی مه‌هاباد له گه‌ڵ ماته‌مینی خه‌ڵك به خاك ئه‌سپێردرا.

چاوێكی زۆر تیژی نه‌ده‌ویست تا پژانی زامنی بێ زمانی خه‌ڵك ببینێ ، چاوه‌كانی مرۆگه‌لی حازر له سه‌ر مه‌زاری ئه‌م مه‌زنه پیاوه كه ئاوێنه‌ی ڕووحه‌به‌رزه‌كانیانه! خه‌ڵك به‌ زمانی بێ زمانی ده‌یانگوت :  هــۆ ئه‌دیبان! ئێمه له كۆمه‌ڵی كورده‌واری دا ده‌ژین، كه‌سایه‌تێكی دیاری كراوی خۆمان هه‌یه، چاكه‌و خراپه‌مان له‌بیر ناچته‌وه، ئێمه پڕ له سۆزیارین، ئه‌و تاقمه‌ی كه ژێرده‌سته‌یی و ڕه‌نجه‌ڕۆیی و مرۆڤایه‌تی و هه‌ناسه‌ی ئێمه به قه‌ڵه‌م به دنیا ده‌ناسێنن و ناوی كوردبه‌رجه‌سته ده‌كه‌نه‌وه كاریگه‌رێتی سه‌یریان له ژیانی ئێمه‌دا هه‌یه و بۆ هه‌تایه‌ ناویان ناكووژێته‌وه و نازناویان له مل متمانه‌یه‌كی به‌هێزی كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌كرێ تا وه‌ك ئه‌ڵماسێك له شه‌وه‌یلی ئه‌نگوسته‌چاومان بدره‌وشێنه‌وه‌و ڕێبازیان ڕێگه‌ی ئێمه‌یه . ئه‌وان بۆ ئێمه ده‌ژین و به‌ڵێن ئێمه‌ش بۆ ئه‌وان ده‌مرین.....

ناخوازێ په‌كوو خه‌وی ئه‌وی زه‌لــــكاوه

هێدی له ده‌روونی ده‌شتی ئه‌و ڕاكشاوه

ده‌ریام و زرێ چ باكــی وا بـــا هـــــــۆزه

به درێژی ته‌مه‌ن زرێ خه‌وی ئاڵــــــۆزه

                                       "ئازا"

 
سه‌رچاوه : گۆڤاری مه‌هاباد، ژماره 38

ڕای خۆت بنووسه

. . .
  Saturday, May 22, 2004  

• 

كۆچی دوایی موحه‌مه‌دسه‌عیدی هومایوون...

 

ڕۆژی جومعه یه‌كه‌می جۆزه‌ردان ڕێكه‌وتی 21 ی مانگی مه‌ی ، سه‌عید خانی هومایوون پاش ماوه‌یه‌ك نه‌خۆشی له‌ شاری مه‌هاباد كۆچی دوایی كرد. كاك سه‌عید یه‌كێك بوو له تێكۆشه‌رانی كورد و یادگارێك بوو له‌ بنه‌ماڵه‌ی به‌ڕێزو خۆشه‌ویستی پێشه‌وای نه‌مر قازی موحه‌مه‌د، ئه‌و خوشكه‌زای پیشه‌وا بوو له كۆماری كوردستانیش دا له نیزیكانی ئه‌و به‌ڕێزه بوو. بێجگه له‌وانه‌ش له ناو كۆمه‌ڵ دا پیاوێكی باش و ڕێزدار و خه‌ڵك خۆشه‌ویست بوو له ده‌ردی میلله‌ته‌كه‌ی ئاگادار بوو ، كاك سه‌عیدی هومایوون خۆشه‌ویستی خه‌ڵكی كوردی ناوچه‌و به تایبه‌ت خۆشه‌ویستی خه‌ڵكی شاری مه‌هاباد بوو، هه‌ر به‌و هۆیه ڕێ‌وڕه‌سمێكی بێ وێنه‌ی ناشتن و پرسه‌و سه‌ره‌خۆشی بۆ به‌ڕێوه چوو.  به‌شداری زۆر و هه‌موولایه‌نه‌ی خه‌ڵك له‌و ڕێ‌وڕه‌سمه‌دا جارێكی‌تر نیشانی دا ئه‌وانه‌ی له‌ناو دڵی خه‌لك دا جێیان كردۆته‌وه‌ هیچ كات له‌بیر ناچن و خه‌ڵكی كورد به‌ڕاستی رێز له تێكۆشه‌رانی گه‌له‌كه‌ی ،له یادگاره‌كانی كۆماره جوانه‌مه‌رگه‌كه‌ی كوردستان ده‌گرێ.

ته‌رمی ئه‌و به‌ڕێزه له‌ سه‌ر داوای خۆی به ده‌وری چوارچرای مه‌هاباد( شوێنی له‌دار دانی پێشه‌واو هاوڕێ‌یه‌كانی) تێپه‌ڕ بوو پاشان هه‌ر له‌سه‌ر ویستی خۆی له گوندی "خانه‌قا" هه‌ڵكه‌وتوو له جاده‌ی مه‌هاباد- بۆكان ته‌سلیم به‌ خاكێ كرا .

كۆڕی پرسه‌و سه‌ره‌خۆشی ئه‌و مه‌زنه بۆ ماوه‌ی دوو ڕۆژ له مزگه‌وتی سووری مه‌هاباد به به‌شداری زۆربه‌ی خه‌ڵكی شار و ئاواییكانی ده‌ورووبه‌ر و شاره‌كانی بۆكان و سه‌قز و شوێنه‌كانی‌تر به‌‌ڕێوه چوو . له‌و كۆڕه دا له‌لایه‌ن مامۆستاكان و هه‌روه‌‌ها به‌شدارانی‌ترووته‌ی جۆراوجۆر پێشكێش كرا ، یه‌كێ له‌و كه‌سانه‌ی كه ئه‌وڕۆ ئێوارێ له كۆتایی ڕێ‌و‌ڕه‌سمه‌كه‌داپه‌یڤی بڵاو كرده‌وه ، كاك عومه‌رخانی بابامیری ( تیكان‌ته‌په ) بوو، ئه‌و به‌ڕیزه به ووته‌كانی كه زیاتر باسی خه‌باتی چه‌ندین ساڵه‌ی گه‌لی كوردو تێكۆشانی پیشه‌واو هاواڵه‌كانی و خه‌بات بۆ په‌ره‌پێ‌دانی ئازادی‌و دێموكڕاسی له سه‌راسه‌ری كوردستان دا بوو ،وه‌ها هه‌ستی دانیشتووانی ئه‌و كۆڕه‌ی بزواند كه زۆریان فرمێسكیان به چاوان دا ده‌هاته خوار ، من كه‌ خۆم له‌و كۆڕه دابووم به‌ ڕاستی له‌مێژ بوو ووته‌ی ئاوه‌م له ناو كۆڕێكی ئه‌و‌تۆ دا و به‌ئازادی نه‌بیستبوو به‌ڕاده‌یه‌ك كاری له‌سه‌ر كردم كه خۆم پێ‌ڕا نه‌گیرا و كوڵی دڵم وێڕای ئه‌وانیتر هه‌ڵڕشت ، له كۆتایی قسه‌كانی دا كاك عومه‌ر ڕێز و سڵاوی نارد بۆ گیانی شه‌هیدانی كوردستان و به تایبه‌ت پیشه‌وای نه‌مر، دوكتۆر قاسملوو دوكتۆر شه‌ڕه‌فكه‌ندی و ڕێبه‌رانی‌تری كوردستان، كاتێ ووته‌كانی ئه‌و به‌ڕێزه ته‌واو بوو ،ئه‌گه‌ر چی كۆڕی پرسه‌و ماته‌مین بوو به‌ڵام ، چه‌پڵه‌ی دانیشتووان تا ماوه‌ی چه‌ند ده‌قیقه‌ هه‌ر وا درێژه‌ی هه‌بوو.

هه‌ر وه‌ها چه‌ند برووسكه‌و په‌یام كه‌له‌لایه‌ن پارتی دیمۆكڕاتی كوردستان و یه‌كێتی نیشتمانی كوردستانه‌وه ناردرا بوو خوێندرایه‌وه .

به هیوای درێژه دانی ڕێگای ئه‌و تێكۆشه‌رانه له لایه‌ن خه‌ڵكی وشیاروو خۆڕاگری  كوردستانه‌وه بۆ ڕزگاری وڵات و پێك‌هێنانی وڵاتێكی ئازاد و یه‌كپارچه‌و ڕه‌نگین و یه‌كگرتوو .     

   


ڕای خۆت بنووسه

. . .
  Sunday, May 16, 2004  

• 

به گوڵێك به‌هار نایه‌

 

به گولێك به‌هار نایه ، به سه‌د گوڵ به‌هار نایه ، ته‌نانه‌ت به هه‌زار باغی پڕ گوڵ به‌هار نایه ، كاتێك :

مه‌ل و باڵنده‌كان هه‌موو باڵ‌شكاوو خوێناوین، كاتێ ئاوازه‌كان هه‌موو فرمێسكاوین ، كاتێ ئه‌ستێره‌كان هه‌موو بێ‌ده‌نگ و ماتن!

كاتێ ده‌سته‌كان، به‌دڵی خوێناوێوه ، له چوار قورنه‌ی دنیاوه له‌هه‌ر شوێنێ بۆ سكاڵا به‌رز بوونه‌وه، ئایاكه‌س ده‌توانێ له ده‌شتی ڕه‌شی شه‌و دا شه‌به‌قی گوڵه‌ مێلاق ببینێ؟

كاتێ له هه‌ر چوار لای دنیاوه وه‌نه‌وشه‌كانی به‌هاری بۆنی گه‌ردی مه‌ترسی و باڕووتیان لێ دێ ، ئایا كه‌س توانای هه‌یه له سه‌فای به‌هاران دا به ئیشتیای خۆی گوڵێك بچنێ ؟

كاتێ له هه‌ر چوار گۆشه‌ی دنیاوه لووله درێژه‌كانی تۆپ و تانگ به لك و پۆپی داران حاشار دراون، ئه‌و بولبوله غه‌ریبه له‌سه‌ر كام چڵ بخوێنێ ؟

كاتێ ده‌رو ده‌شته‌كان ده‌ریای پڕلافاوی خوێنه ، ئیتر شنه‌با لۆتكه‌ی زێڕینی به‌یان به سه‌ر كام ئاو دا تێپه‌ڕ كا ؟

ئێستێ كه ئینسان له بانی حه‌وت گونبه‌دی ئاسمان تێپه‌ڕ بووه ، با له به‌رزاییوه بڕوانینه زه‌وی . با له‌و په‌ڕی به‌رزایی‌‌وه بڕوانینه ئه‌و وردیلانه‌ی دڵیان لێوڕێژه له دوژمنی و كینه و، له گیان‌و دڵه‌وه به‌ر بوونه دڵ‌و گیانی یه‌ك ، بڕوانین بزانین بۆچی به شمشێر سینگی ئینسانێكی‌تر شه‌ق ده‌كه‌ین؟

ئێمه وه‌كی ئه‌ندامێكی ئینسانی، له مرخێش مرخێشی هیچ دا ، له ناو كوێره‌ڕێیه‌كی ڕه‌شا،كه كۆتاییكه‌ی كه‌نداڵی نه‌مانه ، ئاخر چۆن تینووی خوێنی برای خۆمانین ؟

با بڕوانین بزانین، كۆمای ته‌رمی كووژراوان، كاروانی برسی‌و ڕه‌ش و ڕووتان ، به گه‌مێ‌ی ڕانه‌وه‌ستاوی زه‌وی ، بۆ لای كامه ویشكایی، بۆ لای كام وڵات به دیاری ده‌به‌ین ؟

ئایابۆ ڕزگاری ئینسان، له چوارگۆشه‌ی جیهان،له‌و دنیا پان و به‌رینه ، دڵێكی هیوادار به‌دی ناكرێ ؟

ئایا له ناو لك و پۆپی داری ویشكه‌ڵی خۆشه‌ویستی دا گه‌ڵایه‌كی سه‌وز په‌یا نابێ؟ با قۆڵێ هه‌ڵماڵین،ئه‌ی به‌ڵكوو له‌و كۆڵانه ته‌نگ و تاریك و پڕ خه‌مه‌ تێ‌په‌ڕ بین .   

ڕۆژێ كه ئینسان هه‌تاوی خۆشه‌ویستی له‌ ناو دڵی خۆی دا دۆزێوه ، ڕێگای ڕزگاری له ناو دڵی ڕه‌ش و تاریكی شه‌وا خۆ ده‌نوێنێ ، وه له‌و شوێنه‌ی كه میهره‌بانی و خۆشه‌ویستی بزه‌یان دێته سه‌ر لێو ، به تاكه چرۆیه‌كیش ،به تاقه خونچه‌یه‌كیش به‌هار دێ و شكۆو جوانی به‌هار له هه‌ر لاوه خۆ وه‌ده‌ر ده‌خا ...........


ڕای خۆت بنووسه

. . .
  Wednesday, April 28, 2004  

• 

میوانانی هێژا و دۆستانی به‌رێز، به‌خێر بێن بۆ ماڵی تازه‌م ، هیوام وایه ئیتر له‌كۆڵ ئه‌و گوێزه‌گوێزه ببمه‌وه‌و بتوانم له‌ شوێنێك به‌ ڕاحه‌‌تی نیشته‌جێ ببم و له میوانانی خۆشه‌ویست میوانداری بكه‌م. ئاواته‌خۆازم ئیدی لێره كه‌س داوای ماڵ و ئه‌نبار و به‌شه‌میرات و شتی وا نه‌كا و خاوه‌نی‌تر مان بۆ په‌یا نه‌بێ. من ئه‌و بابه‌تانه‌ی كه‌ڵه ماڵی پێشوو دا نووسیبوومن لێره‌دا به شێوه‌ی یێك بابه‌ت بۆ وه‌ی بمێنێ كۆپیم كردووه و هه‌یه‌ ، چوونكه پاش ماوه‌یه‌كی‌تر ماڵپه‌ڕه‌كه‌ی پێشووم به‌ته‌واوی ده‌سڕمه‌وه‌و ئه‌وی ده‌ده‌ینه‌وه به خاوه‌نه‌كه‌ی پێشووی . ئیتر هه‌ر خۆشیتان.


ڕای خۆت بنووسه

. . .

• 
  Tuesday, April 20, 2004  

• 


ئاشكــه‌وتی سه‌هۆڵان

 

له ده‌ورووبه‌ری شاری مه‌هاباد هه‌ر وه‌كی شوێنه‌كانی‌تری كوردستان جێگای جوان و كه‌م وێنه و دیده‌نی زۆرن، من ده‌مه‌وێ بۆ زیاتر ئاشنا بوونی ئێوه‌ی به‌ڕێز هه‌ر جاره‌ی به كورتی باسی یه‌كێك له‌وانه‌تان بۆ بكه‌م. ئه‌م جاره كورته‌یه‌كوو له‌بابه‌ت ئاشكه‌وتی ئاوی سه‌هۆڵان بۆ ده‌كه‌مه‌ دیاری، به‌و هیوایه به دڵتان بێ .

 

ئاشكه‌وتی سه‌هۆڵان یه‌كێ له‌و ئاشكه‌وته كه‌م وێنانه‌یه كه به وێنه‌ی وی له دنیا دا كه‌م گیر ده‌كه‌وێ. ئه‌و ئاشكه‌وته له‌ ناوچه‌یه‌كی زۆر خۆش و ڕه‌نگینه كه له هه‌ر چوار وه‌رزی ساڵ دا دیمه‌ن و ڕوانگه‌ی تایبه‌ت و به‌شكۆی خۆی هه‌یه‌ و له بواری سروشتێوه ته‌بیعه‌تێكی ڕازاوه‌ی هه‌یه . به تایبه‌ت كێوو چیابه‌رزه‌كانی ڕۆژاوای كه له زستانان دا به به‌فری سپی داپۆشراون و له به‌هاران دا دیمه‌نی سه‌ر‌‌سه‌وزیان دڵی هه‌ر بینه‌رێك دڕفێنێ. ئه‌و ئاشكه‌وته له 43 كیلۆمیتری ڕۆژهه‌ڵاتی شاری مه‌هاباد و له‌ سه‌ر جاده‌ی مه‌هاباد- بۆكان له ته‌نیشتی ئاوایی سه‌هۆڵانه .  هه‌ر چه‌ند له‌باری سه‌ره‌تای په‌یدابوونی ده‌گه‌ڕێته‌وه ئاخرێكانی ده‌وره‌ی دووهه‌می زه‌وی ناسی ، به‌ڵام له هیچ كام له كتێبه به نێو‌بانگه‌كانی كوردی و فارسی و توركی دا نێوی نه‌هاتووه و باسی لێ نه‌كراوه، ته‌نیا "ژاك‌دومۆرگان" دنیاگه‌ڕی به‌نێوبانگی فه‌ڕانسه‌وی له مابه‌ینی ساڵه‌كانی 1896 – 1892 زایینی كه له ئیران دا خه‌ریكی نووسینی كتێبی جوغرافیای ڕۆژاوای ئێران بووه ئه‌و ئاشكه‌وته‌ی دیوه‌و به یارمه‌تی دانیشتووانی ئاوایی به لۆتكه له ڕێی ئاوه‌وه چۆته ناو ئاشكه‌وت و له‌ڕێی ویشكاییوه هاتۆته‌وه ده‌ر ، ئه‌و نه‌خشه‌یه‌ی كه ژاك‌دومۆرگان له ئاشكه‌وته‌كه‌ی كێشاوه‌ته‌وه سه‌دی شێست له‌گه‌ڵ ڕاسته‌قینه‌ی ئێستای ئاشكه‌وت ئه‌یخوێنێته‌وه. پاشان له ساڵی1350ی هه‌تاوی كۆڕێكی ئاشكه‌وت‌ناس له زانستگای ئاكسفۆرده‌وه به ئامراز و كه‌ل و په‌لی ته‌یاره‌وه له هه‌ر دووك به‌شی ئاشكه‌وت دیتنیان كردوو له باره‌ی ئه‌وه‌وه نووسیان: ئاشكه‌وتی سه‌هۆڵان یه‌كێ له عه‌جایب ترین ئاشكه‌وته‌كانی ئاوی جیهانه . سه‌ره‌ئه‌نجام له‌ساڵی 1376ی هه‌تاوی رێگاكانی چوونه ژووری ئاشكه‌وته‌كه كرانه‌وه‌و له‌ لایه‌ن شاره‌داری مه‌هاباده‌وه ئێستی كه‌ڵكی لێ وه‌رده‌گیرێ، به‌ڵام هێشتا بۆ دۆزینه‌وه‌ی شوێنه‌كانی تری زۆری كار پێویسته .

 

له باری مێژوویی‌وه به ووته‌ی زۆربه‌ی كارناسان ئه‌و ئاشكه‌وته له كۆنه‌وه خه‌ڵك كه‌ڵكیان لێ وه‌ر گرتووه‌و له‌و پێوه‌ندێ دا كاشی وسواڵه‌تی سه‌رده‌می ئه‌شكانی وچرای فتیله‌ی سه‌رده‌می ئێلخانانی مه‌غۆڵی تێدا دۆزراوه‌ته‌وه. ئاشكه‌وت له دوو به‌شان پێك هاتووه به‌شێكی ئاو كه‌بریتی له سێ گۆلاوه كه پێكه‌وه وه‌سڵن و قووڵترین شوێنی وان 31 میتره و له‌ گشتی دا 15 میتری قووڵایی هه‌یه و درێژایێ‌كه‌شی نزیكه‌ی 250 میتره. له‌و به‌شه‌ی ئاشكه‌وت دا قه‌ندیله‌كان به وێنه‌ی جۆراوجۆر له میچه‌وه شۆڕ بوونه‌وه و هه‌ندێكیان وه‌ك گیان‌له‌به‌ران ده‌چن و دانیشتووانی ئه‌و مه‌ڵبه‌نده بۆ هه‌ركام نێوێكیان داناوه وه‌كوو هێشووی ترێ، هه‌شت پێ ، كێسه‌ڵ و ئه‌وانه . به‌شه‌كه‌ی‌تر ویشكاییه كه به كونه ماڵان مه‌شهووره‌ واته شوێنێ كه خه‌ڵك تێی دا نیشته‌جێ بوون. سه‌رده‌مێك كه سه‌ربازانی ڕووس له مه‌هاباد خه‌ڵكیان به شێوه‌ی ڕه‌شه‌كووژی ده‌كووشت،ڕه‌حمیان به ئاواییكانی ناوچه‌ش نه‌ده‌كرد،هه‌ر به‌و هۆیه خه‌ڵكی ئاواییكانی ده‌وروبه‌ری سه‌هۆڵان په‌نایان بۆ ئه‌و به‌شه‌ی ئاشكه‌وت هێناوه‌و ماوه‌یه‌كی زۆر ژیانیان تێدا به‌ڕێوه‌بردووه . درێژایی ئه‌و به‌شه‌ش نزیكه‌ی 200 میتره و میچه‌كه‌ی له قه‌ندیلی جوان و ڕه‌نگاوڕه‌نگ داپۆشراوه. ئه‌و گیان‌له‌به‌رانه‌ی كه له‌وێ دا ده‌ژین كۆتر و شه‌م‌شه‌مه‌كوێره‌ن و ‌هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه له پێشدائه‌و ئاشكه‌وته‌ ناوی كونه كۆتر بووه.

 

به‌و هیوایه به‌و كورته باسه تا ڕاده‌یه‌ك له گه‌ڵ ئه‌و دروستكراوه جوان و عه‌جیبه‌ی سرووشت ئاشنا بووبن. ئه‌و جۆره شوێنه‌وارانه له كوردۆستان زۆرن و به‌ڵام داخه‌كه‌م چوونكه‌ هیچكات ده‌سه‌ڵات به‌ده‌ست خۆمان نه‌بووه كاریان له‌سه‌ر نه‌كراوه‌و به خه‌ڵكی جیهان نه‌ناساندراون، ئه‌گینا ئه‌وانه سه‌رچاوه‌یه‌كی گه‌وره‌ی داهاتن بۆ وڵاتمان له باری تۆریستێوه. به‌لێ هه‌موو شوێنی كوردستانی من نه‌خشینه ، هه‌موو به‌شی نیشتمانی من ڕه‌نگینه . ئه‌گه‌ر هاتوو خوا كردی تووشی ئه‌و لایانه بوون ، حه‌تمه‌ن دیتنی ئه‌و ئاشكه‌وته‌ جوانه‌ له‌بیر نه‌كه‌ن.......


ڕای خۆت بنووسه

. . .
  Friday, April 16, 2004  

• 

ستــــوه

فریدون مشیری ( شاعیری به‌رزی هاوچه‌رخی ئێران و له‌ هه‌ڵكه‌وتۆكانی شێعری نوێ له دایك بووی تاران به ساڵی 1305 هه‌تاوی )

 

پێش‌كه‌ش به‌ هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ی كه ئه‌وینداری هاوار و هه‌ڵفرین و به‌رز بوونه‌و‌ه‌ن

 

                *************************

در کجای این فضای تنگ بی آواز

من کبوترهای شعرم را دهم پرواز ؟

*

شهررا گویی نفس در سینه پنهان است

شاخسار لحظه ها را برگی از برگی نمی جنبد

آسمان در چار دیوار ملال خویش زندانی است

روی این مرداب، یک جنبنده پیدا نیست!

آفتاب از اینهمه دلمردگی ها روی گردان است

بال پروازمان بسته است

هر صدایی را زبان بسته است

زندگی سر در گریبان است!

*

ای قناری های شیرین کار،

آسمان شعرتان از نغمه ها سرشار،

ای خروشان موج های مست!

آفتاب قصه هاتان گرم!

چشمهء آوازتان تا جاودان جوشان!

شعر من می میردو هنگام مرگش نیست

زیستن را در _ چنین آلودگی ها _ زادوبرگش نیست

*

ای تپش های دل بی تاب من!

ای سرود بیگناهی ها،

 

ای تمناهای سرکش!

ای غریو تشنگی ها

 

در کجای این ملال آباد

من سرودم را کنم فریاد؟

 

در کجای این فضای تنگ بی آواز

من کبوترهای شعرم را دهم پرواز؟

 

                         ************************************

 


ڕای خۆت بنووسه

. . .
  Friday, April 09, 2004  

• 

كـــــــــانی

له‌و ساڵانه‌ی دوایی دا هۆنراوێكی زۆر جوان و ڕازاوه له لایه‌ن گۆرانی بێژه‌كانه‌وه كراوه به گۆرانی به‌نێوی كـــانی، كه زۆریش كه‌وتۆته به‌ر دڵی گوێ‌دێران و ئه‌و گۆرانی‌یه جێی خۆی له‌ ناو دڵی خه‌ڵك دا به باشی كردۆته‌وه ، به‌ڵام ڕه‌نگه كه‌م كه‌س بۆی ده‌ر كه‌وتبێ كه‌ شێعری هه‌ست بزوێنی ئه‌و گۆرانی‌یه خۆشه ئی كێیه‌و هۆنراوه‌ی چ كه‌سێكه .

ئه‌و هۆنراوه جوانه‌ ئی شاعیری ڕووناك دڵ و خاوه‌ن هه‌ستی مه‌هابادی ناسری ئاقابرایه ، ناسر له پێشه‌كی به‌رهه‌مه چاپ كراوه‌كه‌ی دا به نێوی كه‌ژاوه‌ی دڵ ده‌ڵێ :" من له ئاواییكی سه‌ر به شاری مه‌هاباد له‌ بنه‌ماڵێكی وه‌ڕزێر دا له‌ دایك بووم و له ته‌مه‌نی سێ ساڵی دا تووشی نه‌خۆشی سوورێژه بووم و بیناییم له ده‌ست دا و ژیانی تازه‌و ناخۆشی من له دونیایه‌كی تاریك و بێ ده‌ره‌تان داده‌ستی پێ كرد. من خووم به دنیای تاریكه‌وه گرت به‌ڵام ڕووناكاییم له‌بیر نه‌برده‌وه، به‌ڵكوو ئه‌وم به وڵاتێك ده‌زانی و پێم وا بوو به‌جێم هێشتووه ."

ئه‌و به‌ڕێزه پاشان توانی به‌وره‌یه‌كی به‌رزه‌وه خوێندن درێژه پێ بدا و دیپڵۆم وه‌رگرێ و ته‌نانه‌ت بۆ درێژه‌ی خوێندن له‌ زانكۆش ده‌رده‌‌چێ به‌ڵام به‌داخه‌وه به هۆی نه‌بوونی توانایی ماڵی و نه‌گونجانی ژیانی به‌ته‌نێ له‌ شارێكی غه‌ریب نه‌یتوانیوه درێژه به خوێندن بدا. ئێستا كاكه ناسر له‌گه‌ڵ ڕادیو و ته‌له‌ڤیزیۆنی مه‌هاباد كار ده‌كاو چیڕۆك و ته‌نز و شانۆی ڕێك و پێك بۆ ڕادیوو ته‌له‌ڤیزیۆن ده‌نووسێ. ده‌‌ستی نه‌یێشێ و هه‌ر وا به‌رد‌ه‌وام بێ ئه‌و هۆنه‌ره تێكۆشه‌ره‌ .  ئه‌وه‌ش هۆنراوه‌ی كانی :

                    هه‌ركاتێ ده‌كه‌ومه‌بیری ئاواتی ڕۆژانی جوانـی

                    بۆ ساڕێژی زامه‌كانم به ته‌نیا دێمه سه‌ر كانی

                    زووخاوی دڵ هه‌ڵده‌ڕێژم بۆ ورده شه‌پۆله‌كانـــــــــی

                    ئه‌و به‌سته‌یه‌ی بۆ ده‌خوێنم به لاوك یا به گۆرانی

                         كــانی، كــانی

                                تۆ جێ ژوانی په‌رێكانی

                                تۆ ئاوێنه‌ی ئاسمانــــــــی

                               خوێنی جه‌رگی چیا سه‌خت و به‌رزه‌كانی

                               خۆزگه ئه‌وه‌ی من ده‌یزانم ، تۆش بیزانـی

                         كــانی، كـــانی

                                تۆ ئه‌سرینی هه‌وره‌كانی

                                ده‌زانی بۆ خۆشم ده‌‌وێی؟

                                شاعیر كوژێك وه‌ك تۆ ده‌چێ چاوه‌كانـی

                                ده‌زانی بۆ زۆر دێمه‌ لات؟

                                چون له لای تۆ به جێ ماون جێ پێكانی

                         كــانی، كــانی

                                تۆ شاهیدی پشكووتنی ئه‌وینێكی ئاسمانی

                                قاتڵی من له تۆی دا شوشت په‌نجه‌كانـــی

                               خوێنی دڵم تكاوه نـــــێو ئاوی كانــــــــــــــــی

                               به ده‌م بزه‌ی ئه‌وینه‌وه ده‌مردم و نه‌مده‌زانی.

                                                                 

                                        ***************************      


ڕای خۆت بنووسه

. . .
  Friday, April 02, 2004  

• 

سێـــزده به‌ده‌ر

 

له وڵاتی ئێران و هه‌ر وه‌ها له كوردستانی ئێران له كۆنه‌وه باوه له نه‌ورۆز و ساڵی نوێ دا پاش تێپه‌ڕ بوونی دوازده ڕۆژ له ساڵ رۆژی سێزده‌هه‌م تایبه‌ت دراوه به‌ وه‌ده‌ركه‌وتن له‌ماڵ و به‌جێ‌هێشتنی شار و ئاوه‌دانی و روو كردن له ده‌شت و سه‌حرا و داوێنی سه‌رسه‌وز و دڵرفێنی ته‌بیعه‌ت و سه‌یران و شادی و گه‌ڕان . ئه‌و باوه هه‌ر وه‌كوو دۆستی به‌ڕێز كاكه هــێدی باسی كردووه هه‌ر له‌ كۆنه‌وه هه‌بووه و ناتوانێ به‌ تازه‌یی په‌یدا بووبێ و به بڕوای هه‌ندێكان كه‌ ڕۆژی سێزد‌ه‌یان به شووم داناوه ، ئه‌و چوونه ده‌ره له‌ ماڵ و حاڵ بۆ ده‌ر كردنی ئه‌و شوومی و نه‌حس بوونه‌یه ، به‌ڵام هۆیه‌كه‌ی هه‌ر چی بێ ڕۆژێكی زۆر خۆش و پیرۆزه و له‌و ڕۆژه دا ته‌واوی خه‌ڵك ده‌ڕۆن بۆ ده‌ره‌وه‌ی شار و له سه‌یرانگاو شوێنه جوانه‌كانی ناوچه ده‌ست ده‌كه‌ن به شادی و سه‌یران .

سێزده‌به‌ده‌ری ئه‌وساڵ له‌ مه‌هاباد هه‌ر وه‌كوو ساڵانی پێشوو و به‌ڵكه زیاتر له‌ساڵان دڵگر و شادی هێنه‌ر بوو ،ڕۆژی پێنج‌شه‌ممۆ ڕیكه‌وتی سێزده‌ی خاكه‌لێوه سه‌ر له‌‌ به‌یانی خه‌ڵكی شار و ته‌نانه‌ت ئاواییكانیش پۆل پۆل و ده‌سته ده‌سته به‌ر‌ه‌و شوێنه‌كانی دڵگری شار به تایبه‌ت جادده‌كانی ده‌وری سه‌دده جوانه‌كه‌ی مه‌هاباد وه‌ڕێ كه‌وتن و له‌و شوێنانه دا جێگر بوون و چادر و خێوه‌‌تی ڕه‌نگاوڕه‌نگیان دیمه‌نێكی ڕه‌نگینی دا بوو به‌و ناوچه‌‌یه. بنه‌ماڵه‌كان و خزم و دۆستان له‌ته‌نیشت یه‌كتر خه‌ریكی سه‌یران و شادی كردن و هه‌ڵپه‌ركێ بوون و هات و چۆی لاوان و كیژان و كوڕانی شۆخ و شه‌نگیش ئه‌و دیمه‌نه‌ جوانه‌ی زیاتر ڕازاندبۆوه . من كه خۆم له‌گه‌ل بنه‌ماڵه‌و دۆستان بۆ لای ڕیگای سه‌رده‌شت چووبوم و له‌‌ نزیك ئاواییك به‌ نێوی ( عه‌وڵا كورده‌ ) له‌و شادی و سه‌یرانه‌دا به‌شدار بووم و به‌ ڕاستی ئه‌گه‌ر بڵێین ته‌واوی خه‌ڵكی شار ڕژابوونه ئه‌و شوێنانه شتێكی سه‌یرمان نه‌گوتوه .

له‌و ڕۆژه دا بنه‌ماڵه‌كان له‌ ده‌وری یه‌ك كۆده‌بنه‌وه و خۆارده‌مه‌نی ئاماده ده‌كه‌ن و بۆ ئێوارێش لێنانی دۆكڵیو وه‌ك" فه‌ڕزی عه‌ین" وایه‌و هه‌موو بنه‌ماڵه‌كان حه‌تمه‌ن دۆكڵیو ئه‌ویش به‌گیادۆكڵیوی نێو رووبار و چیاكان لێ ده‌نێن و چاو له‌ هه‌ر لایه بكه‌ی ده‌بینی كه‌ كه‌بانووی ماڵ ئه‌وه مه‌نجه‌ڵێكی له‌ سه‌ر ئاور وه‌سه‌ر ناوه‌و تێكی‌وه‌رده‌دا تا هه‌ڵنه‌گه‌ڕێ . بێجگه له وانه كایه كردنی مناڵان و تازه‌لاوان و هه‌ر وه‌ها ڕه‌شبه‌ڵه‌كی كیژانی نه‌شمیل و پشتێند شل و كوڕانی ئازاو خوێن‌شیرنی كورده‌واری یه‌كێ‌تر له‌و ڕێ‌و شوێنانه‌یه‌ كه له ڕۆژی سێزده‌به‌ده‌ر دا دێنه به‌ر چاو . له‌ زۆر جێیانیش هاوڕێ له‌ گه‌ڵ هه‌ڵپه‌ڕكێ و گۆرانی هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی و درۆشمی میللی خۆ ده‌نوێنی و ئه‌و هه‌سته‌ جوانه ده هه‌موو ڕی و شوێنه‌كانی كوردستان دا له‌ سه‌ره‌وه‌ی هه‌موو هه‌ست و كارێك دایه .

له‌و شوێنه‌ی من لێی بووم ئێوارێ گۆرانی بێژێك به نێوی " سمایل سه‌رده‌شتی" په‌یدا بوو و خه‌ڵك و لاوه‌كانی لێ كۆ بۆوه‌و ئاهه‌نگێكی جوانی هه‌ڵپه‌ڕكی به‌به‌شداری هه‌موو خه‌ڵكه‌كه‌ به‌ڕێوه‌ چوو و دیمه‌نێكی نه‌خشینی به‌دی هێنابوو . لێره‌ دا ده‌بێ بڵێم ‌به‌ ڕاستی جێی خۆشه‌ویستانی ده‌ره‌وه‌ی وڵات خاڵی ، هیوادارم رۆژێك بێ هه‌موومان له‌ ده‌وری یه‌كتر له‌ وڵاتێكی ئازاد و ڕزگار دا ڕۆژی ئازادی بكه‌ین به جێژن .


ڕای خۆت بنووسه

. . .
 
. . .

ڕای خۆت بنووسه

. . .